Iemand in je straat die ineens bijna nooit meer buiten komt, gordijnen die altijd dicht zijn, gedragsveranderingen, een verwaarloosd uiterlijk; wanneer iemand in je omgeving zorgwekkend gedrag vertoont, kan dat een teken zijn van een (beginnende) verslaving. Met een goede vriend of een familielid ga je waarschijnlijk wel even zitten en vraag je of het wel goed gaat. Ben je minder close met iemand, dan voelt dat waarschijnlijk niet zo fijn. Wat moet je doen als iemand die je persoonlijk niet zo goed kent – zoals een buurman of iemand die je vaak tegenkomt – zich anders gaat gedragen? En hoe herken je of het hier om een verslaving gaat?
Betekent zorgwekkend gedrag altijd dat iemand verslaafd is?
Zorgwekkend gedrag betekent niet automatisch dat iemand verslaafd is. Gedragsveranderingen kunnen bijvoorbeeld ook voortkomen uit psychische problemen, zoals een aandoening die al langer speelt of juist plotseling opspeelt. Ook cognitieve achteruitgang – zoals dementie of een andere neurologische aandoening – kan iemands gedrag stap voor stap veranderen. Daarnaast hebben ingrijpende gebeurtenissen soms grote invloed. Sociale problemen zoals schulden of het verliezen van een baan spelen mee, net als langdurige stress, heftige emoties of het ontbreken van manieren om met spanning om te gaan.
Wat moet je doen als iemand zorgwekkend gedrag vertoont?
Vertoont iemand zorgwekkend gedrag waarvan je niet denkt dat het om een verslaving gaat en waarbij er niemand direct in gevaar lijkt? Bel dan met het Landelijk Meldpunt Zorgwekkend Gedrag op 0800 – 1205. Bel bij een noodsituatie altijd 112.
Hoe merk je of iemand drugs gebruikt?
Zorgwekkend gedrag kan er overigens ook op wijzen dat iemand wel verslaafd is, bijvoorbeeld aan drugs. Dat is alleen niet zo een-twee-drie vast te stellen, zeker als je iemand niet zo goed kent. Stel nou dat je met iemand in de straat woont. Je maakt met deze persoon weleens een praatje, maar verder ben je met hem (of haar) niet bevriend. Toch vermoed je dat hij drugs of een ander verslavend middel gebruikt. Waaraan kun je dat dan precies herkennen?
- Verwaarlozing van het uiterlijk: je buur lijkt steeds minder aandacht te besteden aan zijn gezondheid of hygiëne, en heeft dagenlang dezelfde kleding aan.
- Sterke gedragswisselingen: iemand is de ene keer dat je hem spreekt extreem moe en somber en de keer daarop onvoorspelbaar en uitbundig.
- Problemen met concentratie en geheugen: tijdens korte gesprekken zal dit je minder opvallen, maar wellicht merk je dat je buur vergeetachtig is.
- Steeds meer afzondering: je buur komt steeds minder buiten, komt er bij sociale activiteiten – zoals een buurtbarbecue – niet meer bij zitten en heeft minder contact met buren dan voorheen.
- Opvallende aanloop bij de woning: je buur krijgt op vreemde tijdstippen mensen over de vloer, met wisselende personen of voertuigen die kort blijven.
- Afgeplakte of afgeschermde ramen en deuren: je buur doet er alles aan om te voorkomen dat mensen bij hem naar binnen kijken.
Geluiden op vreemde tijden: je buur lijkt op vreemde tijden wakker te zijn, bijvoorbeeld midden in de nacht, en was dat eerder niet en/of heeft daar geen goede reden voor (zoals nachtdienst).
Wat kun je doen als je denkt dat iemand verslaafd is?
Denk je dat iemand in je omgeving een verslavingsprobleem heeft, dan voelt het al snel ongemakkelijk om daar iets van te zeggen. Je wilt je niet bemoeien met iemands leven, zeker niet als je diegene niet heel goed kent. De neiging om afstand te houden of het gesprek te vermijden is dan ook heel begrijpelijk. Toch kan het helpen om juist wel contact te maken. Een simpele vraag als ‘hoe gaat het met je?’, opent vaak meer wegen dan je denkt. Je hoeft iemand nergens van te beschuldigen. Sterker nog, dat werkt meestal averechts. Een open gesprek, waarin je luistert en je zorgen rustig benoemt, is vaak de eerste stap als je iemand wilt steunen.
Soms blijkt dat er iets heel anders speelt en dat het gedrag een andere – vaak begrijpelijke – oorzaak heeft. Merk je echter dat je zorgen blijven of zelfs toenemen, dan is het verstandig om zorgvuldig te handelen. Let op wat je ziet, zonder te oordelen. Voel je je niet veilig bij direct contact, dan mag je altijd afstand houden en hulp inschakelen. Dit doe je bij een professionele instantie, zoals het wijkteam van de gemeente of het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag. Hier denken specialisten met je mee over wat in deze situatie verstandig is. In sommige gevallen zullen zij een verslavingsdeskundige inschakelen.
Onthoud vooral dat jij het probleem niet hoeft op te lossen. Door signalen serieus te nemen en de juiste hulp in te schakelen, doe je al meer dan genoeg.
Wat als iemand spontaan zorgwekkend gedrag vertoont?
Acute gedragsveranderingen wijzen soms ook op ernstige medische problemen, zoals een psychose of een beroerte. Dit soort problemen kunnen voortkomen uit drugs- of alcoholgebruik, maar dat hoeft niet. En of dat zo is, maakt in een noodsituatie ook niet echt uit. Vertoont iemand van het ene op het andere moment heel ander gedrag en denk je dat die persoon zelf in gevaar is of voor anderen gevaarlijk is? Bel dan bij spoed 112 of neem contact op met je lokale hulpverlening.
Een interventie organiseren: als niets anders helpt
Denk je dat je buurman, je vriend of je familielid een verslaving heeft? Soms heeft het baat om een interventie te organiseren. Zo’n stap zet je alleen niet zomaar. Vaak gaat er een lange periode aan vooraf waarin praten, zorgen uitspreken en hulp voorstellen weinig opleveren. Juist daarom is goede begeleiding belangrijk. Bij Recovery Mental Healthcare ondersteunen we iedereen die bij dit proces betrokken is. We kijken samen naar wat er speelt en of een interventie op dit moment passend is. Door de situatie vooraf zorgvuldig te beoordelen en een plan te maken, vergroot je de kans dat het gesprek daadwerkelijk iets in beweging zet. Wil je weten wat in jullie situatie verstandig is, dan denken we graag met je mee. Neem contact met ons op door te bellen naar 085 – 8200 900 of stuur een e-mail naar administratie@recoverymhc.nl.